«تاول» روایتگری که قضاوت نمی‌کند

«از شما چه پنهان» به چاپ دوم رسید
January 19, 2015
گزارش تصویری از رونمایی آلبوم موسیقی «تو را ای کهن بوم و بر دوست دارم»
January 28, 2015

به نقل از ایسنا: «تاول» داستانی است که توصیف می‌کند اما قضاوت نمی‌کند، 109 اسم دارد ولی شخصیت‌اش محله است، در یک محله می‌گذرد اما فرهنگی که در بسیاری از مناطق وجود دارد را روایت می‌کند. با داستانی مواجه‌ایم که یک روزنامه‌نگار آن را به رشته‌ی تحریر در آورده، اما در این‌جا از گزارش خود، تحلیلی ارایه نمی‌دهد و فقط قصه می‌گوید.

به نقل از ایسنا: «تاول» داستانی است که توصیف می‌کند اما قضاوت نمی‌کند، 109 اسم دارد ولی شخصیت‌اش محله است، در یک محله می‌گذرد اما فرهنگی که در بسیاری از مناطق وجود دارد را روایت می‌کند. با داستانی مواجه‌ایم که یک روزنامه‌نگار آن را به رشته‌ی تحریر در آورده، اما در این‌جا از گزارش خود، تحلیلی ارایه نمی‌دهد و فقط قصه می‌گوید.

نقد رمان «تاول» نوشته «مهدی افروزمنش» با حضور نویسنده و «سیاوش گلشیری» در شهر کتاب اصفهان برگزار شد.

مهدی افروزمنش با اشاره به اهداف خود هنگام نوشتن تاول، اظهار کرد: «می‌خواستم هنگام نوشتن این اثر برخی کارها را انجام ندهم، از جمله این که زبان و تعلیق را نمی‌خواستم مبنای کار خود قرار دهم. من 109 اسم آورده‌ام که شاید شش نفر از آن‌ها را بتوان شخصیت دانست و بقیه فقط اسم هستند، اسم‌هایی که فقط می‌آیند و می‌روند و کاری انجام نمی‌دهند.»

محله، شخصیت اصلی تاول است

وی افزود: «هدفم این بود که شخصیت اصلی نداشته باشم و محله” شخصیت اصلی‌ام باشد. می‌خواستم یک امر روزمره را به داستان درآورم. این کار چهل تکه است و هدفم این بود که چهل تکه از آدم‌ها، فرهنگ‌ها، زبان‌ها و تاریخ‌های گوناگون را کنار هم بیاورم. همچنین اصلاً نیازی ندیدم داستانی بنویسم که تعلیق داشته باشد. در ابتدای این اثر، قصه لو می‌رود و تعلیقی ندارد.»

این داستان‌نویس گفت: «در این داستان سه نسل داریم. یکی نسل قضاوت‌کننده، دیگری نسل میانه و در پایان راوی را داریم که روایت‌کننده است. روایت یک سال بعد از وقوع ماجرا می‌گذرد و به همین دلیل از ماضی نقلی استفاده کرده‌ام. نوار دوکاست، فوتبال دستی و… نشانه‌هایی از گذشته هستند، البته من فراری بودم از ایجاد حس نوستالژی و نمی‌خواستم این حس را ایجاد کنم، فقط می‌خواستم روایتی در یک تاریخ و محله داشته باشم.»

افروزمنش به نشانه‌های تاریخ‌گو در داستان خود پرداخت و ادامه داد: «نوع روایت بر اساس زبان روزمره‌ی مردم جنوب شهر تهران نوشته شده است. در روایات قدیمی خوانده‌ایم که مثلاً شیخ حسن جوری از ابن عبدالله نقل می‌گفت  که روزی غزالی به نزد فلان شیخ رفت و چنین به او گفت. در زبان پایین شهر نیز این گونه گفته می‌شود که جعفر از پسرخاله خودش شنید که در فلان روز یک نفر خیابان را بست. داستان من هم این گونه بیان می‌شود.»

توصیف یک فرهنگ معادل ایجاد حس نوستالژی نیست

وی اضافه کرد: «من فقط  یک فرهنگ را روایت می‌کنم، فرهنگی که محیط جغرافیایی ندارد بلکه می‌تواند در منطقه 17 یا سعادت‌آباد یا جوادیه باشد. وقتی می‌گوییم فرهنگ جنوب شهر یعنی فرهنگی که در تاریخ آمده و خود را بازتولید می‌کند.»

این روزنامه‌نگار  با اشاره به حوادث اثر خود، اظهار کرد: «همه اتفاقات “تاول” در مورد محله می‌افتد نه در مورد آدم‌ها. این فرهنگ مشخصه‌هایی دارد مثل سر کوچه ایستادن، نشستن در مغازه قاسم و فوتبال دستی و آمدن این عناصر در داستان برای ایجاد حس نوستالژی نیست بلکه توصیف فرهنگ است.»

«تاول» داستان بلند است نه یک رمان

گلشیری با بیان اینکه تاول را باید ابتدا یک داستان بلند در نظر گرفت نه یک رمان، گفت: «اولین نکته‌ای که در این داستان با آن روبه‌رو می‌شویم پرداختن به مسائل اجتماعی است. این داستان با نقل‌قول‌هایی در مورد یک حادثه آغاز می‌شود و آرام‌آرام داستان به جلو حرکت می‌کند.»

وی افزود: «نکته‌ی قابل توجه در این داستان پرداختن به جامعه‌ی دهه 60 است که به نظرم در ادبیات امروز جایش خالی است و از مواردی است که کمتر به آن پرداخته شده است. همچنین پرداختن به بستر پایین شهر تهران از دیگر موارد قابل اعتناست.»

این منتقد داستان و فیلم ادامه داد: «نام هر فصل نشانه‌ای است برای آدم‌هایی که به آن‌ها پرداخته می‌شود و روایتی در مورد آن فرد بازگو می‌شود. با اینکه این داستان در مورد انتقام فردی به نام جعفر است که می‌خواهد از یک سرهنگ انتقام بگیرد ولی با تیپ‌ها و اسم‌های بسیاری در این داستان روبه‌روییم.»

گلشیری با بیان اینکه تاول شبیه داستان «آدم‌ها» اثر «احمد غلامی» است، اضافه کرد: «در این کتاب هر بخش آدم‌نگاری می‌شود و هر فرد به صورت کوتاه معرفی و از آن گذشته می‌شود. به نظرم چون فرصتی به پرداخت شخصیت و شکل‌گیری آن در این داستان وجود ندارد آن را نمی‌توان رمان دانست و باید یک داستان بلند در نظر گرفت.»

وی اظهار کرد: «انگار با روایتی مواجه هستیم که شخصیتی ساخته نمی‌شود، اما مباحث اجتماعی در بستر آن پرداخته می‌شود. با ساختاری روبه‌رو می‌شویم که همه محله شناخته می‌شوند، اما به نظر من آرام‌آرام روایت ناپدید می‌شود.»

این داستان‌نویس گفت: «در “گزارش یک مرگ” اثر مارکز نیز می‌توانیم این گونه روایت را ببینیم که هر چه جلوتر می‌رویم آدم‌های گوناگونی می‌شناسیم و روایت داستان با ابهام بیشتری به جلو حرکت می‌کند.»

گلشیری افزود: «در “تاول” کم‌کم راوی پس رانده می‌شود و وضعیت حال راوی و تاریخ‌نگاری کردن او ناپدید می‌شود به‌گونه‌ای که حتی چرایی روایت نیز در گفتار راوی مشخص نیست.»

وجه روزنامه‌نگاری غلبه دارد

وی ادامه داد: «وجه روزنامه‌نگاری در این کار سایه انداخته و نمی‌دانم که آن را ویژگی خوب بدانم یا نه، اما به نظرم در همه‌جا هست. همچنین وجه روایی لحاظ نشده و زمان افعال نشان نمی‌دهد که یک سال پس از واقعه در حال روایت شدن است. علاوه بر این در داستان نشان داده شده که روای یک بچه دبیرستانی است اما راوی ویژگی‌ها و زبان یک نوجوان را ندارد.»

این منتقد داستان اضافه کرد: «از ویژگی‌های مثبت “تاول” می‌توان به پرداختن به فرهنگ شفاهی، نثر پاکیزه، درستی لحن نوشتار و محاوره اشاره کرد.»

راوی‌ قضاوت‌کننده نیست، توصیف‌گر است

افروزمنش در پاسخ به اظهارات گلشیری با بیان اینکه اثرش مطمئناً ضعف‌هایی دارد، اظهار کرد: «روزنامه‌نگار بودنم تأثیر گذاشته و مهمترین تأثیرش این است که تاول راوی قضاوت کننده ندارد، بلکه راوی‌اش توصیفگر است.»

وی افزود: «روزی از “اسکورسیزی” پرسیدند که چرا در فیلم‌های تو همیشه پلیس دیر می‌رسد؟ او جواب داد: “چون من در شهری زندگی می‌کنم که همیشه پلیس دیر می‌رسد.” من خواستم داستان یک فرهنگ را با تمام ویژگی‌های آن فقط نقل کنم.»

این داستان‌نویس ادامه داد: «می‌خواستم بدون هیچ ارزش‌گذاری و قضاوت ارزشی آن را روایت کنم. به عنوان نمونه در محله‌های پایین شهر دعوا کردن یک ضد ارزش نیست بلکه ارزش است و حتی امروز در جاهایی مثل منطقه 17 تهران بستن خیابان کار ارزشمندی است. جالب اینجاست که خشونت خانگی در محلات بالا بیشتر است تا در محلات پایین و من نشان دادم که زنان می‌توانند در مناطق پایین شهر چه نفوذی داشته باشند، به صورتی که بچه‌ها در داستان من به نام مادرانشان صدا زده می‌شوند.»

افروزمنش در پاسخ به انتقاد یکی از حاضران مبنی بر اینکه تاول فقط یک جامعه را به ما نشان می‌دهد ولی راه‌حلی برای آن ارایه نمی‌دهد، خاطرنشان کرد: من در جایگاه روزنامه‌نگار باید تحلیل ارایه دهم اما در اینجا باید قصه بگویم.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *